p168

Thừa Thiên-Huế: Giông lốc thổi bay nhiều phòng học, học sinh phải tạm nghỉ

Trong khoảng thời gian đó, những trẻ khác ùa chạy đi trốn, nấp đâu đó càng kín càng tốt. Khi đọc đến con số 100 thì trẻ mở mắt ra và bắt đầu đi tìm bạn, ai bị phát hiện đầu tiên là bị thua. Đếm đủ con số như thế, lâu lắm, có trẻ láu cá đọc tắt cho nhanh để khi mình mở mắt ra thì các bạn vẫn chưa kịp trốn. Câu đó như sau: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Thời nhỏ, tôi đã chơi trốn - tìm và nay con tôi cùng trẻ con hàng xóm cũng thế. Năm tháng đi qua, mãi hơn 60 năm sau, nhờ đọc Phan Khôi di cảo - bản thảo chưa đầy đủ (NXB Trí Thức - 2021) do các con của cha đẻ Tình già biên soạn, tôi mới biết chi tiết này: "Trẻ con ta có trò chơi đánh chắt. Dùng những que tre mà đánh, là đánh chắt que; dùng những hòn sỏi mà đánh, là đánh chắt chuyền. Đây không nói cách đánh như thế nào, chỉ nói khi đánh xong một bàn, đếm những que tre hay hòn sỏi đã chiếm được để định ăn thua, thì trẻ con ở Trung và ở Bắc đếm có khác nhau nhưng lại giống nhau ở một chỗ rất lạ. Trẻ con ở miền Trung đếm: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Trẻ con ở miền Bắc đếm: "Một chắt, hai choi, ba chòi, chín chủ, chẵn chục" (tr.216-217).Trò chơi này, sở dĩ gọi chắt/đánh chắt bởi bản thân chắt/hòn chắt có nghĩa là "hòn nhỏ nhỏ như viên đạn" (Đại Nam quấc âm tự vị, 1895), "Một trò chơi của trẻ con, một tay vừa nhặt vừa tung vừa hứng" (Việt Nam tự điển, 1931); hiện nay tên gọi phổ biến là "chuyền thẻ", có nơi còn gọi "đánh nẻ".Rõ ràng, cách đọc tắt trong trò chơi trốn - tìm đã có từ xưa lắm, ít ra đã có trước năm 1958 là năm ông Phan Khôi viết bài này. Ở đây, khi xét về chữ nghĩa ta thấy gì? Muốn thấy gì, trước hết cần phải tìm hiểu nghĩa của các từ đó."Một đôi" thì dễ hiểu rồi, không cần dài dòng gì thêm. "Hai đắn" thì "đắn" là gì? Tự bản thân từ này không có nghĩa, phải đi chung với từ khác, chẳng hạn Truyện Kiều có câu: "Đắn đo cân sắc cân tài/Ép cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ". Kể ra cái lối "mua người" ngày xưa cũng lạ, chẳng những cô ấy có nhan sắc mà còn phải biết "cầm kỳ thi họa đủ mùi ca ngâm" thì càng cao giá.Còn "ba thìn" thì sao? "Thìn" là từ Việt cổ có nghĩa là "sửa sang, răn, giữ", theo Đại Nam quấc âm tự vị (1895), chẳng hạn Thiên Nam ngữ lục có câu: "Thìn lòng tích đức tu nhân/Bụt trời đã biết, quỷ thần đã hay". Về tâm lý con người, không phải bây giờ mà hàng trăm năm trước, cụ Nguyễn Trãi đã nhìn ra:Dắng dỏi bên tai tiếng quản huyền,Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn.Xuân xanh chưa dễ hai phen lại,Thấy cảnh càng thêm tiếc thiếu niên."Nhẫn" nghĩa là đến, cho đến. Chí lý thật, có lúc nghe tiếng sáo, tiếng đàn (quản huyền) trong không gian, cảnh vật mà mình yêu thích ắt khó giữ lòng mà xao động, xao xuyến, rồi cảm thấy tiếc xuân xanh đã qua. Đã qua thời tuổi trẻ. Chỉ còn là cảm xúc bùi ngùi. Sực nghĩ, "Tiếng đưa hiu hắt bên lòng/Buồn ơi! Xa vắng, mênh mông là buồn" của Thế Lữ cũng là lúc nghe Tiếng sáo Thiên Thai nên khiến "Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn" là vậy.Rồi, "chín chăn" nghĩa là gì?Ta thử đặt giả thuyết từ "một đôi" là 2, "hai đắn" là 4, ắt "ba thìn" là 6, vậy "chín chăn" cũng nằm trong cách tính này? Không, "chín chăn" trong ngữ cảnh này chính là chẵn/chín chẵn, do cách phát âm nhanh nên đã lướt bỏ dấu ngã trở thành "chăn". Chẵn là trọn, đủ, không lẻ, không thừa, không thiếu, đủ cặp, không so le, còn có cách nói chẵn chòi, chẵn bon. "Chín chăn" xác định, quả quyết chính xác là 9. Suy luận này hợp lý bởi kết thúc câu này là "chẵn chục" tức là 10. Theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ, "chục" là tiếng Việt chuyển gốc Hán-Việt: "Chục: số vật mười món, hoặc có hơn (tùy vùng) < thốc (sum họp, một bụi - giọng Quảng Đông: chục)". Ca dao có câu: Bảy với ba, anh kêu rằng một chụcTam tứ lục, anh tính cửu chươngBảy cộng ba đúng là 10, là chục. Cách gọi "chẵn chục" đến nay vẫn còn phổ biến, còn gọi chục trơn, chục chẵn. Dù biết chắc là vậy nhưng chắc gì chục là 10?Ta có thể kiểm chứng trong đời thường lẫn tác phẩm văn học, chẳng hạn, khi viết Bảy ngày trong Đồng Tháp Mười, nhà văn Nguyễn Hiến Lê có kể khi đến "Tân An, một châu thành nằm ở ven Đồng Tháp", lúc đi chỗ ăn sáng: "Anh Bình nhất định lựa tiệm ở gần chợ vì anh vốn ưa cảnh náo nhiệt, thích nhìn người ta đi lại, mua bán. Anh mua một trái dưa hấu và một chục quít, ngạc nhiên lắm khi thấy cô hàng đếm cho anh mười hai trái. Anh cầm hai trái trả lại: "- Cô đưa thừa cho tôi. Tôi mua có một chục thôi mà". Cô hàng nghe giọng là lạ của anh, mỉm cười, đẩy hai trái quít về phía anh: "- Thầy mua một chục thì tôi đếm một chục đó". Anh Bình chẳng hiểu gì cả, tôi phải giảng: "- Ở miền này trái cây như quít, mận thì một chục là mười hai trái. Có tỉnh một chục mười bốn hay mười sáu kia". "- Lạ nhỉ! Một chục mười sáu trái. Thế thì có ông thánh hiểu".Chi tiết này đã phản ánh tính cách rộng rãi, hào phóng của người miền Nam. Anh Bình ngạc nhiên là phải bởi anh từ ngoài Bắc vào, không sinh sống nơi này.Với các phân tích, dẫn chứng vừa nêu, tóm lại, ta vẫn không hiểu rõ nghĩa các từ liên quan đến số đếm trong trò chơi của con trẻ ngày xưa. Không những thế, ta còn còn ngắc ngứ với bài đồng dao này: "Mồng một lưỡi trai/Mồng hai lá lúa/Mồng ba câu liêm/Mồng bốn lưỡi liềm/Mồng năm liềm giật/Mồng sáu thật trăng/Mười rằm trăng náu/Mười sáu trăng treo/Mười bảy sảy giường chiếu/Mười tám rám trấu/Mười chín đụn dịn/Hăm mươi giấc tốt/Hăm mốt nửa đêm…". Với câu "Mười chín đụn địn", có bản ghi "đụn dịn". Bài đồng dao này mô tả hình thù mặt trăng qua các ngày, đại khái, đêm 17 trăng lên vào lúc người ta "sảy giường chiếu" là chuẩn bị ngủ, đêm 18 trăng mọc là lúc lửa ủ trong bếp đã "rám trấu"... Thế, đêm 19 "đụn địn/đụn dịn" thì hiểu thế nào đây?Chịu. Từ "chịu" này, ta lặp lại một lần nữa khi nghe đến từ "đí địn". Trong tập sách Người Việt nói tiếng Việt (NXB TH TP.HCM - 2023), nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Thọ cho biết văn cảnh xuất hiện của từ này: "Chuyện rằng có một chị vợ cực đoảng. Một hôm anh chồng bắt được một con ba ba, giao cho vợ làm bếp rồi đi làm đồng, bụng chắc mẩm chiều về có mồi ngon sẽ rủ bạn lai rai vài xị đế. Chị vợ thả con ba ba vào nồi, bỏ thêm vào đó vài ngọn rau mùng tơi rồi bắc lên nấu trên bếp củi. Trong khi chị lúi húi vo gạo thì con ba ba thấy nước nóng lên, nó bèn bò ra khỏi nồi rồi đi mất. Chị vợ đoảng vo gạo xong, mở vung nồi canh xem thử. Chị ta lấy đũa khoắng, nhận ra rau mùng tơi vẫn chưa kịp chín, nhưng ba ba đâu thì chẳng thấy. Chị ta cứ bần thần ngẫm nghĩ hồi lâu, rồi đi đến kết luận: "Mùng tơi chưa chín, đí địn đã tan".Dám nói rằng, những từ vừa nêu ra chẳng ai có thể giải thích nổi nghĩa của nó. Riêng cách nói về số đếm trong trò chơi đánh chắt, ta còn thắc mắc vì sao ở miền Trung, từ "3/ba thìn" lại nhảy qua "9/chín chăn", cũng như ở miền Bắc từ "3/ba chòi" lại vọt đến "9/chín chủ"? Cách nói này hoàn toàn không ngẫu nhiên mà đã vận dụng, phổ biến trong tục ngữ, ca dao, thí dụ: "Thằng Bờm có cái quạt mo/Phú ông xin đổi ba bò, chín trâu", "Ba bể chín châu", "Ba bị chín quai mười hai con mắt"… Ông Phan Khôi thừa nhận: "Tôi nghĩ mãi mà không hiểu". Rồi ông nêu ý kiến: "Hoặc giả câu trẻ con nói đó có cái lý gì sâu kín về số học hay toán học mà mình không biết. Còn như bảo thứ đó trẻ con bạ đâu nói đấy, hơi đâu mà tìm hiểu cho mệt trí, thì tôi không dám" (SĐD, tr.217).Bạn cũng nghĩ thế chăng?Vâng, tôi cũng nghĩ thế. Và xét ra trong ngày xuân ngày tết, chúng ta cùng bàn về vài từ "bí hiểm" đâu phải không có ích khi cùng tìm về tiếng Việt.

Vì sao học sinh không nên 'xén' thời gian ngủ để ôn thi?

Những ngày không gặp nhau

Những ý tưởng lạ lùng đối phó vũ khí bội siêu thanh

Theo PGS-TS Phạm Bích Đào (Bác sĩ Bệnh viện Đại học Y Hà Nội), khi hôn, vi khuẩn, virus và nấm có thể lây từ miệng, nước bọt của người này sang người khác, gây ra các bệnh lý liên quan đến tai - mũi - họng (ENT).Một số bệnh có thể lây qua hôn bao gồm: viêm họng do vi khuẩn, virus; viêm mũi, viêm xoang do vi khuẩn và virus; viêm tai giữa do vi khuẩn lây từ miệng; bệnh tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm trùng (Mononucleosis - "bệnh nụ hôn"); lây nhiễm virus herpes miệng (mụn rộp môi); nhiễm nấm candida miệng gây nấm lưỡi, viêm họng do nấm.Ngoài ra, bệnh lậu họng (Gonococcal pharyngitis) cũng có thể lây qua hôn sâu, nếu một trong hai người nhiễm vi khuẩn lậu. Theo số liệu của một số cơ sở chuyên khoa da liễu, tỷ lệ nhiễm trùng hầu họng trong những bệnh nhân bị lậu tình dục khác giới nam khoảng 3 - 7%; nữ 10 - 20% và 10 - 25% nam tình dục đồng giới. Có tới trên 90% trường hợp không triệu chứng. Bệnh có biểu hiện viêm hầu họng, viêm amidan cấp, đôi khi có sốt và sưng hạch vùng cổ.Để giảm nguy cơ truyền bệnh hoặc mắc bệnh khi hôn, bác sĩ Đào chia sẻ: tránh hôn khi bản thân hoặc người kia bị bệnh. Tránh hôn lên môi bất kỳ ai khi bạn hoặc họ đang bị mụn rộp, mụn cóc hoặc vết loét quanh môi hoặc trong miệng. Cần duy trì vệ sinh răng miệng tốt. Ho và hắt hơi vào khăn giấy, nếu bản thân bị cảm lạnh.

Nếu thông tin này chính xác, smartphone trong tương lai của Xiaomi sẽ có pin vượt trội hơn so với các sản phẩm hiện tại như Galaxy S24 Ultra, OnePlus 13 và những thông tin rò rỉ về Galaxy S25 Ultra.Khi mà thị trường smartphone đang thiếu sự đổi mới, thời lượng pin vẫn là một lĩnh vực có thể cải thiện. Trong khi Galaxy S25 Ultra được cho là giữ nguyên dung lượng 5.000 mAh, các đối thủ của Samsung đang chuẩn bị tham gia cuộc đua về dung lượng pin với những con số ấn tượng và Xiaomi là một ví dụ tiêu biểu.Báo cáo của Digital Chat Station cho biết chiếc điện thoại Redmi mới của Xiaomi có điểm trừ là không hỗ trợ sạc không dây nhưng bù lại, người dùng sẽ không cần phải sạc pin thường xuyên.Mặc dù đã có những smartphone với dung lượng pin lớn hơn 7.500 mAh nhưng chúng thường cồng kềnh và không phù hợp cho việc sử dụng hằng ngày. Mẫu Redmi mới được cho là sẽ có thiết kế mỏng nhẹ hơn, không giống như những thiết bị khổng lồ với pin 10.000 mAh. Nếu so sánh, các mẫu điện thoại như Realme GT 7 Pro (6.500 mAh), OnePlus 13 (6.000 mAh) và RedMagic 10 Pro Plus (7.050 mAh) sẽ không thể cạnh tranh với dung lượng pin của Xiaomi.Digital Chat Station cũng cho biết Xiaomi không chỉ dừng lại ở pin 7.500 mAh mà còn đang nghiên cứu một mẫu điện thoại với dung lượng pin lớn hơn. Điều này có thể giúp cuộc chiến dung lượng pin smartphone ngày càng trở nên gay cấn hơn trong năm 2025, thậm chí kéo dài sang năm 2026 khi mà Samsung cũng đang nghiên cứu công nghệ pin xếp chồng để cải thiện dung lượng cho Galaxy S26 Ultra.Lợi ích của pin lớn không chỉ nằm ở thời gian sử dụng giữa các lần sạc mà còn giúp giảm thiểu việc sạc, từ đó kéo dài tuổi thọ của thiết bị. Sự phát triển trong công nghệ pin chắc chắn sẽ là một chủ đề thú vị trong tương lai và những thông tin về chiếc Redmi mới đang khiến nhiều người dùng háo hức chờ đợi.

Mực nước ngầm Tây nguyên đang giảm nhanh

Xin được nhắc lại quá trình xảy ra sự cố với Xuân Son và những bước giải quyết tiếp theo. Tối 5.1, Xuân Son bị chấn thương trong trận chung kết lượt về AFF Cup 2024 tại Thái Lan. Tối 6.1, tức trong vòng chưa đầy 24 giờ kể từ thời điểm chấn thương, Xuân Son đã được phẫu thuật tại Việt Nam. Bác sĩ Trần Trung Dũng trực tiếp chỉ đạo ca mổ, cùng với sự tham gia của bác sĩ Vũ Tú Nam và bác sĩ Hồ Ngọc Minh từ Trung tâm Y học Thể thao Vinmec, đều là những bác sĩ có nhiều kinh nghiệm về y học thể thao và đã điều trị cho nhiều cầu thủ của đội tuyển quốc gia Việt Nam."Chấn thương của Xuân Son khá nặng, gãy hai mảnh rời rất lớn, một mảnh 7cm và một mảnh 3cm. Với mục tiêu phải giúp cầu thủ có thể phục hồi sớm, đặc biệt là ở khả năng liền xương, chúng tôi thực hiện kỹ thuật đóng đinh nội tủy kín để đảm bảo giữ được giải phẫu, không làm xô lệch các mảnh gãy và không phải mở ổ gãy ra. Quá trình mổ được theo dõi kĩ lưỡng bằng máy C-arm (máy chụp X-quang trong mổ) đảm bảo các yêu cầu về mặt giải phẫu, nắn chỉnh, cố định", bác sĩ Trần Trung Dũng cho biết.Trang thông tin của Vinmec cho hay, ngày 10.1, Son tiếp tục chương trình tập luyện chủ động thân trên với thời gian tập và các bài tập được thiết kế tương đương với các bài tại CLB. Trọng lượng tạ sẽ được tăng dần, phù hợp với tiến độ hồi phục, đảm bảo duy trì sức mạnh cơ bắp trong suốt giai đoạn trị liệu, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho sự trở lại mạnh mẽ hơn sau chấn thương. Xuân Son đã bước đầu cảm thấy tự tin với những bước đi vững vàng của mình. Mỗi bước tiến không chỉ đánh dấu sự hồi phục về thể chất mà còn thể hiện ý chí kiên cường và khát vọng mãnh liệt trên hành trình trở lại sân cỏ. Tiền đạo số 12 được đội ngũ bác sĩ y học thể thao gồm bác sĩ Vũ Tú Nam và bác sĩ Hồ Ngọc Minh thăm khám và theo dõi sát sao. Các bài tập đặc biệt được thiết kế và giám sát bởi kỹ thuật viên trưởng Nguyễn Quyết Thắng, người luôn đồng hành để đảm bảo quá trình phục hồi đạt hiệu quả tối ưu. Xuân Son chia sẻ: "Tôi muốn nói thật nhiều lời cảm ơn đến tất cả những người đã luôn yêu thương, tin tưởng và ủng hộ tôi trong suốt hành trình này. Tôi sẽ không ngừng cố gắng, sẽ trở lại mạnh mẽ hơn bao giờ hết để tiếp tục cống hiến hết mình cho bóng đá Việt Nam và đáp lại niềm tin yêu của mọi người".